Anton van Daal

Landbouwwagen DAF

Landbouwwagen

Na de Tweede Wereldoorlog verloor de traditionele boerenwagen snel terrein. Nieuwe, landelijk opererende wagenbouwers meldden zich op de markt zoals DAF, dat zeer moderne, ultralichte chassis bouwde voor aanhangwagens en ander getrokken materieel. Inspelend op de veranderingen in het agrarisch bedrijf werd een nieuw type landbouwwagen ontwikkeld , dat door een paard, maar ook door een tractor kon worden getrokken.

Paard-en-wagens bleven nog tot na de Tweede Wereldoorlog in gebruik, maar de traditionele boerenwagen verloor snel terrein. Schaalvergroting van het landbouwareaal en verbetering van het wegennet maakten hoge wielen, een gedrongen bouw en een korte wielbasis niet meer nodig en zelfs onwenselijk. De modernisering van de wagenmakerij, het gebruik van nieuwe technieken (klinken en lassen) en materialen (triplex, staal) vereisten standaardisatie. Wagenmakers gingen meer uniforme chassis bouwen, die ook voor vrachtwagens te gebruiken waren. Vering en luchtbanden werden toegepast en de regionale verscheidenheid verdween.

Naast de plaatselijke wagenmakers meldden zich nieuwe bedrijven op de markt voor landbouwvoertuigen. Een zeer opvallende partij hier was DAF, vóór de oorlog opgericht als Van Doorne’s Aanhangwagen Fabriek en toen al gespecialiseerd in het bouwen van zeer moderne, ultralichte chassis voor allerhande getrokken materieel, met name opleggers en aanhangwagens voor vrachtauto’s, maar ook voor paardentractie.

Inspelend op de veranderingen in het agrarisch bedrijf werd door DAF na de oorlog een landbouwwagen gebouwd, die zowel door een paard als door een tractor kon worden getrokken. Het disselraam voor het paard kon eenvoudig door de agrariër zélf vervangen worden door het trekstuk voor de tractor en de bok was afneembaar. Hoewel de wagen voor het kleinere bedrijf ook ongeveerd geleverd werd, tonen we hier het geveerde exemplaar. Een nouveauté voor die tijd was de dragende en verende functie van de assen, waardoor het chassis relatief weinig eigengewicht had, wat ten goede kwam aan het draagvermogen van de wagen. Deze moderne landbouwwagen werd in grote aantallen gebouwd tussen 1947 en 1959; er zijn boerderijen waar ze nog in bedrijf gesignaleerd worden!

Ontwikkeling:

Verdere landbouwmechanisering

Argumentatie:

De DAF landbouwwagen representeert een aantal belangrijke ontwikkelingen in de agrarische geschiedenis én in de algemene mobiliteitsgeschiedenis. In de eerste plaats zien we de vervanging van de traditionele boerenwagen met z'n hoge wielen, gebouwd door de plaatselijke wagenmaker naar vaak regionaal gespecificeerde kenmerken, door de moderne en zakelijke landbouwwagen van staal en op luchtbanden, gebouwd door een nieuwe, landelijk opererende fabriek. Tevens zien we de overgang van paard naar tractor, vertegenwoordigd in één enkel object. Tenslotte representeert de landbouwwagen de start van DAF als producent van moderne aanhangwagens, waarmee (al vóór de oorlog) een stevige basis werd gelegd voor het latere succes als fabrikant van bedrijfswagens.

Argumentatie object:

Op diverse plaatsen zijn dergelijke wagens nog in gebruik; op andere plaatsen worden ze, in particuliere handen en vaak zorgvuldig gerestaureerd, als erfgoed gekoesterd. Gekozen is voor het exemplaar in het DAF Museum, vanwege de permanente publieke toegankelijkheid en de deskundige en heldere uitleg die in het museum gegeven wordt.

Locatie:

DAF Museum te Eindhoven

Links: