Nederlands Openluchtmuseum

Boerenwagen

Hollands type

Rond 1900 werd door een plaatselijke wagenmaker deze 'Hollandse wagen' gebouwd voor een agrariër in de Alblasserwaard. Dergelijke traditionele boerenwagens vervulden tot ver in de 20e eeuw een onmisbare rol in de plattelandseconomie. Door de komst van de tractor, de vrachtwagen en moderne, zakelijke varianten verdwenen de traditionelere typen.

Paard-en-wagens waren op het platteland eeuwenlang onmisbaar voor het vervoer van goederen. Op het land zelf, maar in ook het lokale vervoer van agrarische producten werd nog lang met boerenwagens vervoerd; vaak traditionele, ambachtelijk vervaardigde wagens van de plaatselijke wagenmakerij.

Dat ging vanouds over wegen die niet altijd bewust waren aangelegd, maar vaak ‘ontstonden’ en over dijken, die ook al niet primair voor het verkeer waren bedoeld; bijna allemaal onverhard, tot ver in de 20e eeuw. In de zomer redelijk te berijden, in de winter vaak met moeite. In de zomer moest men in het rulle zand uit de voeten kunnen en in natte tijden niet in de modder zakken; vandaar de hoge wielen onder de boerenwagens. Iedere streek had z’n eigen type, al naar gelang het doel waarvoor de wagen werd gebruikt, de bodemgesteldheid ter plaatse en de financiële situatie van de agrarische bevolking.
De getoonde boerenwagen van het Hollands type is rond 1900 gebouwd, vermoedelijk door
wagenmaker G.W. Bikker te Lexmond en gebruikt in de Alblasserwaard. Boerenwagens van dit type waren zeer wijdverbreid: in Noord- en Zuid-Holland en Utrecht, maar ook in het gebied van de grote rivieren tot en met het oosten van Nederland zag men ze rondrijden. Ze hadden een gedrongen bouw met korte wielbasis om op de smalle wegen en op dijken kort te kunnen draaien. Binnen dit type bestond weer een zeer grote verscheidenheid; die van het rivierengebied bijvoorbeeld stonden hoger op de wielen en waren rijkelijk versierd met biezen en snij- en lofwerk. De ‘Nederlandse maagd in Hollands tuin’ en de Nederlandse leeuw waren favoriete onderwerpen.

Toen in de loop van de 20e eeuw een enorme schaalvergroting optrad, de wegen werden verhard en tractor en vrachtwagen hun intrede deden, verdwenen de traditionele boerenwagens. Waar nodig, werden ze vervangen door moderne, zakelijke varianten, voorzien van luchtbanden en vering.

Ontwikkeling:

Paardentractie

Argumentatie:

De traditionele boerenwagen representeert vorm van vervoer, die tot ver in de 20e eeuw in de plattelandseconomie een onmisbare functie heeft vervuld. Het Nederlands Openluchtmuseum heeft vanaf de oprichting in 1912 ingezien dat transportmiddelen een belangrijke rol hebben gespeeld in de 'landelijke beschavingsgeschiedenis', mede vanwege het streekeigen karakter. Er is een grote verscheidenheid geweest, waarvan het onderhavige Hollandse type er één vertegenwoordigt. Het museum beschikt over een enorme collectie, een daadwerkelijke 'referentiecollectie', die het hele Nederlandse grondgebied bestrijkt en een representatief beeld geeft van de agrarische transportgeschiedenis. Er wordt wetenschappelijk onderzoek verricht, waarvan middels publicaties uitgebreid verslag wordt gedaan.

Locatie:

Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem

Links: