Eerste stoomtrein

Stoomlocomotief ‘DE AREND’ met trein

De spoorwegaanleg verliep traag in Nederland. De eerste spoorlijn, tussen Amsterdam en Haarlem, opende in 1839. Engeland, Duitsland en België zijn ons voorgegaan. In Nederland kwam tegenstand uit scheepvaartkringen. Boeren waren bang dat angstige koeien geen melk meer zouden geven. Men vreesde ook voor ademnood bij reizigers door rook en stoom.

De geschiedenis van de spoorwegen in ons land begon omstreeks 1830. De eerste plannen betroffen een spoorlijn van Amsterdam via Arnhem naar Keulen, maar die plannen sneuvelden in 1834. Toen werd een plan ontwikkeld voor een lijn langs de belangrijkste Hollandse steden: Amsterdam-Haarlem-Leiden-Den Haag-Delft-Rotterdam. Dat had meer succes, want in 1835 werd er een vergunning verleend voor de bouw van een spoorlijn van Amsterdam naar Haarlem. De Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij had echter geen ervaring met het aanleggen van spoorwegen en het rijden met locomotieven. In Engeland was die ervaring wel aanwezig. Een discussiepunt was evenwel de keuze voor de breedte van het spoor. Aanvankelijk ging men uit van een spoorbreedte van 1500 mm. Maar de regering gaf na een onderzoek bij enkele Engelse spoorwegmaatschappijen aan dat de spoorbreedte twee meter (tussen de spoorstaven 1950 mm) moest worden, omdat dat veiliger zou zijn. Toen waren de bestellingen voor de eerste locomotieven al de deur uit. Die bestelling moest dus worden aangepast. Dat zorgde voor vertraging van de levering. Later zou men spijt van de keuze voor breedspoor krijgen, want in verband met de aansluiting op andere spoorlijnen moest de lijn uiteindelijk ‘omgespoord’ worden. Die ‘omsporing’ (naar normaalspoor, 1435 mm) kwam in 1866 gereed.

De locomotieven zijn in Groot-Brittannië besteld, bij de fabriek van Michael Longridge. Op 24 september 1839 is de spoorlijn Amsterdam-Haarlem in gebruik genomen. Een van de eerste locomotieven was DE AREND, die gebouwd was naar een ontwerp van Robert Stephenson, de zoon van de beroemde George Stephenson. De personenrijtuigjes zijn in Nederland gebouwd, naar Engelse voorbeelden.

Ontwikkeling:

Stoomtijdperk

Argumentatie:

Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de spoorwegen in Nederland, in 1939, bouwde de NS-werkplaats Zwolle in 1938 een replica van DE AREND en van drie rijtuigen, een ‘diligence’, een ‘char à bancs’ en een ‘waggon', te vergelijken met de 1e, 2de en 3de klasse.

Argumentatie object:

Stoomlocomotief DE AREND en de drie rijtuigen representeren het allereerste begin van de spoorwegaanleg in Nederland. De locomotief is bedrijfsvaardig en wordt zo nu en dan onder stoom gebracht. Speciaal daarvoor is op het terrein van Het Spoorwegmuseum in Utrecht een stuk breedspoor aangelegd.

Locatie:

Het Spoorwegmuseum, Utrecht