Wouter Adriaanse

Open goederenwagen

Open wagen 59221 met remhuis

Open goederenwagens, zoals de NS 59221, zijn in de eerste helft van de 20e eeuw in duizenden exemplaren gebouwd om de groeiende hoeveelheid steenkool te vervoeren. Die was nodig om de leefomstandigheden voor de sterk toenemende bevolking te verbeteren en daardoor welvaart mogelijk te maken.

Twee-assige 20-tons open goederenwagen van het type GTM zijn in 1929 voor de Nederlandsche Spoorwegen gebouwd door ‘Westwaggon’ in Köln (D). Tussen 1912 en 1930 zijn vele duizenden van deze open wagens gebouwd, vooral om aan de groeiende vraag naar steenkool te voldoen. Die moest vervoerd worden van de Limburgse mijnen naar de afnemers in heel Nederland; huishoudens en bedrijven. Scharnierende kopschotten maakten het mogelijk om de inhoud in een schip te storten. Hiertoe gebruikte men bij havens een zogenaamde ‘kolentip’, die de wagen in de lengterichting kon kiepen.

Deze wagens hadden houten bakken; in de jaren 1930 kwamen stalen wagens in zwang. De vraag naar steenkool als brandstof verminderde vanaf de jaren ’60 door de opkomst van aardolie en (vooral in Nederland) aardgas. Daardoor verdween deze beeldbepalende vorm van kolenvervoer en werden vanaf de jaren 1960 allereerst de houten wagens gesloopt. Het steenkoolvervoer is overigens niet geheel beëindigd. Steenkool wordt nog steeds gebruik in onder andere elektriciteitscentrales en hoogovens.

Ontwikkeling:

Opkomst bulktransport

Argumentatie:

Als vervoermiddel van steenkool representeren de open goederenwagens een cruciale ontwikkeling in de Nederlandse geschiedenis, die bijna een eeuw geduurd heeft. Tot ver in de tweede helft van de 20e eeuw immers werd voor verwarming, voor vrijwel alle vormen van productie en in het transport voornamelijk steenkool gebruikt. Lange treinen met kolenwagens waren beeldbepalend op de spoorlijnen van Zuid-Limburg naar het westen en noorden van ons land. In kleinere aantallen stonden ze bij de bedrijven, maar ook op de kleinste stationnetjes, waar één of twee wagens stonden te wachten tot ze gelost werden door op een plaatselijke kolenboer. De houten bak van deze wagen staat voor een belangrijke periode in de ontwikkeling van dit type goederenwagens. Tot circa 1930 bestond de opbouw van dit type goederenwagens namelijk voornamelijk uit hout, en niet uit staal.

Argumentatie object:

Open goederenwagen NS 59221 GTKM van het Spoorwegmuseum is een uniek exemplaar van de vele duizenden houten kolenwagens die in ons land rondreden. Bijna alle kolenwagens zijn namelijk gesloopt.

Locatie:

Het Spoorwegmuseum, Utrecht

http://www.spoorwegmuseum.nl/