Wikimedia Commons – Onderwijsgek

Hessenwagen

Transport met paard en wagen

Vanaf de Gouden Eeuw reden in Nederland de 'Hessenwagens', die het internationaal vervoer verzorgden van en naar Duitsland en verder Europa in. Het waren zware en brede wagens, die hun sporen in het landschap nalieten; op veel plekken nog altijd herkenbaar. Pas in de 19e maakten spoorwegen een eind aan deze voorlopers van het huidige internationale vrachtverkeer

In de Gouden Eeuw bestond in de waterrijke zeegewesten al een goed en dicht scheepvaartsysteem, maar in de rest van het land werden de goederen toch vooral vervoerd met paard-en-wagen. Naast de boerenwagens voor lokaal en regionaal gebruik, waren er de zogenaamde Hessenwagens, waarmee in de 17e, 18e en 19e eeuw handelaren het internationaal vervoer verzorgden. Dat vervoer ging vooral van en naar Duitsland en verder Europa in, waarbij Utrecht en Amersfoort de plaatsen waren waar overslag plaatsvond tussen Hessenwagens en binnenvaartuigen.

Hessenwagens waren zware en brede wagens, waarvan de wielen verder uit elkaar stonden dan bij de lokale en regionale wagens. Ze werden getrokken door vier of meer paarden en maakten gebruik van speciale routes, soms nog uit de tijd van de Hanze, maar altijd om de dorpen heen. Het waren tijden, waarin struikrovers op de loer lagen en Hessenwagens reden dan ook meestal in konvooi. Door de brede sporen die deze zware konvooien door het land trokken, ontstonden de ‘Hessenwegen’, op veel plekken nog altijd in het landschap herkenbaar. Alhoewel ook enkele noord-zuidverbindingen bestonden (naar Groningen bijvoorbeeld), liepen de meeste Hessenwegen in Nederland oost-west, over de Veluwe en door de Achterhoek.

Menig gemeente langs die oude routes kent tegenwoordig nog wel een ‘Hessenweg’ en ook in oude herbergen en uitspanningen leeft de Hessenwagen nog voort. De spoorwegen maakten in de 19e eeuw een definitief eind aan deze historische voorloper van het huidige internationale vrachtverkeer.

In 2010 werd helemaal uit Hongarije een originele Hessenwagen naar Nederland gehaald. Gekocht door en ondergebracht bij een aannemer aan de Hessenweg (!) in Barneveld, wordt deze wagen inmiddels door de ‘Jac. Gazenbeekstichting’ in conditie gehouden. Bij gelegenheid wordt de Hessenwagen compleet met een vierspan paarden van stal gehaald voor een rit in de omgeving.

Ontwikkeling:

Proloog

Argumentatie:

De Hessenwagen representeert een belangrijke periode in het internationale vrachtverkeer vanuit Nederland over land, zoals dat vanaf de Gouden Eeuw heeft plaatsgevonden totdat de spoorwegen deze functie in de 19e eeuw overnamen. Het gaat om een originele wagen, voor zover bekend het enig overgebleven exemplaar.

Locatie:

Barneveld

Links: