Gerard de Graaf

Drinkwatervoorziening

Diesellocomotief met kipwagens van de Rotterdamse Drinkwaterleiding

Het ensemble van deze diesellocomotief vormt met de lorries een trein, die gebruikt werd bij de drinkwatervoorziening in Rotterdam.

Voordat Rotterdam over een eigen drinkwaterleiding beschikte, waren de Rotterdammers voornamelijk aangewezen op het water uit de singels. Deze werden echter ook gebruikt om afval in te lozen. Met de sterke bevolkingsgroei in de negentiende eeuw leidde dit al snel tot flink stinkende open riolen. De gemeente Rotterdam besloot om in eigen beheer een waterleiding aan te leggen. De gemeentelijke drinkwaterleiding (DWL) diende twee doelen: de aanvoer van het spoelwater voor de gemeentelijke riolen en de verkoop van drinkwater aan particuliere afnemers. In 1870 werd begonnen met de bouw van het waterleidingbedrijf aan de Honingerdijk. Dit was voldoende stroomopwaarts om ‘zuiver’ Maaswater te kunnen innemen. Er kwamen grote voorraadbassins, inlaatfilters, liggende stoommachines met pompen, een machinehuis, ketelhuis en watertoren. Het water werd gedistribueerd via een net van ijzeren buizen. In 1874 kon de waterlevering beginnen. De DWL gebruikte het uitgebreide smalspoornet voor allerlei transporten. Opvallend was het vervoer van chloor in speciale tankwagentjes. Het Rotterdamse drinkwater had dan ook tot 1973 een indringende chloorsmaak. In 1977 sloot de Rotterdamse Drinkwaterleiding haar terrein aan de Honingerdijk.

De locomotief is van het Duitse fabrikaat Orenstein & Koppel. Kenmerkend is de hoekige vormgeving. Deze loc reed bij de Rotterdamse Drinkwaterleiding onder het nummer 121. Het bouwjaar is onbekend. Omdat de archieven van de Drinkwaterleiding tijdens het bombardement op Rotterdam in mei 1940 verloren zijn gegaan, is het bouwjaar daar niet meer te achterhalen.

De kipkarren met de gegalvaniseerde bakken werden gebruikt voor de filters van de drinkwaterleiding in Rotterdam. Hier moest zo schoon mogelijk zand in worden gebracht. Daarom wilde men geen gebruik maken van geroeste of geteerde bakken, zoals die normaal op kipwagens zaten. Daarom koos DWL ervoor om duurdere gegalvaniseerde exemplaren aan te schaffen. Het galvaniseringsproces zorgde voor een zinken laag op de kipbakken, waardoor deze minder snel gingen roesten.

Ontwikkeling:

Werkvoertuigen

Argumentatie:

Het ensemble van de Rotterdamse Drinkwaterleiding representeert een belangrijk fenomeen in de Nederlandse geschiedenis: de opkomst van de eerste publieke diensten. De DWL is een mooi voorbeeld van een vroege nutsvoorziening, waarbij gebruik werd gemaakt van smalspoor.

Argumentatie object:

Orenstein & Koppel is verreweg de grootste leverancier van zowel stoom- als diesellocomotieven geweest voor industrieel smalspoor in Nederland. Locomotief RD 121 is een van de standaardtypes van deze fabriek.

Locatie:

Stoomtrein Katwijk-Leiden, Valkenburg

Links: