Robert Erkelens

Leyland-Werkspoor NZH 4842

“Bolramer”

Streekbus 4842 van de Noord-Zuid-Hollandse Vervoer-Maatschappij (NZH) is gebouwd in 1960 en ontworpen door Werkspoor te Utrecht, lange tijd (samen met Verheul) dé hofleverancier voor het streekvervoer. Hoofdingenieur Hofstede leverde een bijzondere bijdrage: de innovatieve parabolische voorruit, die hinderlijke reflectie voor de chauffeur tegenging. De bijnaam 'bolramer' is er aan te danken. De motor kwam van het Engelse Leyland.

Al voor de Tweede Wereldoorlog had de bus een grote rol in het openbaar streekvervoer. Na de bevrijding moest ook dit vervoer weer volledig worden opgebouwd. De bus had daarin een hoofdrol en leverde dan ook een wezenlijke bijdrage aan de Wederopbouw in de jaren vijftig en zestig. Daarmee voorzag het ook in de groeiende mobiliteitsbehoefte, toen nog weinig mensen over een eigen auto beschikten. Iedereen had een fiets, de bromfiets was in opkomst, maar voor langere afstanden en slecht weer minder geschikt.

Als dochterbedrijf van de Nederlandse Spoorwegen (NS) kocht de NZH veel autobussen van typen die ook bij andere NS-dochters reden. Van de ‘bolramer’ werden tussen 1956 en 1967 een kleine 900 exemplaren gebouwd, wat deze bus tot een zeer bepalende verschijning in het Nederlandse straatbeeld maakte!

Het busvervoer beleefde tijdens de Wederopbouw een ware bloeitijd, waaraan begin jaren 1960 echter vrij abrupt een einde kwam. De welvaart was spectaculair toegenomen en daarmee het bezit van eigen vervoermiddelen. Mede door de snel stijgende loonkosten kon de autobus de concurrentie niet meer aan. Na 1963 liepen de inkomsten dramatisch terug en steeds meer OV-bedrijven werkten niet langer kostendekkend. De bus bleef een onmisbaar onderdeel van het verkeerswezen, maar kon nog slechts met bijdragen van de overheid rijdend gehouden worden.

Ontwikkeling:

Wederopbouw

Argumentatie:

De autobus heeft een wezenlijke bijdrage geleverd aan de wederopbouw en in de jaren vijftig en zestig voorzien in de groeiende mobiliteitsbehoefte in een tijd zonder veel eigen vervoer. De 'bolramer' van Werkspoor is een beeldbepalend bustype uit de genoemde periode, dat bij uitstek de bloeiperiode van de Nederlandse autobus representeert. De NZH 4282 is hiervan het meest representatieve en originele exemplaar. Daarbij is deze bus door de gemeente Den Haag, met een aantal andere bussen en trams, aangewezen als roerend gemeentelijk monument. Een unicum in de wereld van het mobiele erfgoed!