Rein Korthof

Lokaaltrein

Stoomlocomotief NS 7742 ‘Bello’ met rijtuigen en een bagagewagen

Vanaf 1880 werden in Nederland vele lokaalspoorwegen geopend, die minder dichtbevolkte gebieden van ons land ontsloten. Lokaalspoorlocomotieven werden later ook wel gebruikt om stoomtrams te trekken. Zo laat locomotief 'Bello' met drie tramrijtuigen en een bagagewagen zien hoe een stoomtram van de tramlijn Alkmaar-Bergen aan Zee er vroeger uitzag.

Nederland voerde in 1878 de Locaalspoor- en Tramwegwet in. Die maakte het mogelijk om spoorwegen aan te leggen met minder hoge technische eisen. De maximumsnelheid op een lokaalspoorweg was lager, maximaal 30 km/u (later 40 km/u), maar door de lagere eisen was de aanleg goedkoper. Zo konden delen van Nederland worden ontsloten die nog niet over goede verbindingen beschikten.

Voor de lokaalspoorlijnen waren speciale locomotieven nodig met een laag gewicht, een beperkte actieradius en een beperkt vermogen. De meeste lokaaltreinen bestonden slechts uit een bagagewagen en een paar personenrijtuigen, soms aangevuld met een goederenwagen. Ze reden met lage snelheid op korte afstanden.

De grote spoorwegbedrijven in Nederland kochten hiervoor aanvankelijk kleine locomotieven. Toen de vervoersvraag op het platteland door de economische ontwikkeling toenam, waren sterkere en snellere locs nodig. Bovendien moesten die een groter aantal rijtuigen in de winter aangenaam verwarmen, want de reizigers stelden steeds hogere eisen aan het comfort. Begin 20e eeuw kocht de Hollandsche Spoorweg-Maatschappij een flink aantal drieassige lokaalspoorlocomotieven. Uit deze serie is de latere NS 7742 (Bello) bewaard gebleven. Toen de wettelijke maximum snelheid op lokaalspoorwegen opnieuw werd verhoogd, konden de locomotieven niet meer aan de eisen voldoen en werden ze ingezet op tramlijnen.

De drie personenrijtuigen zijn houten rijtuigen, uit een serie van twintig, geleverd door Werkspoor in 1920. Deze serie, die oorspronkelijk bedoeld was voor de Nederlandsche Tramweg Maatschappij in Friesland (NTM), werd deels overgenomen voor de tramlijnen van de Nederlandse Spoorwegen. Ze waren voor trammaterieel zwaar en breed uitgevoerd (vandaar de bijnaam ‘dikke rijtuigen’) en konden veel reizigers herbergen.

Uiteindelijk kwam de serie terecht bij de NS-tramlijn van Alkmaar naar Bergen aan Zee. Getrokken door NS-lokaalspoorlocomotieven van de serie 7700 en aangevuld met bagagewagens als de NS Dt 406 vormden ze de bekende stoomtram ‘Bello’. Die bracht tot de opheffing in 1955 jaarlijks vele duizenden dagjesmensen en toeristen naar hun recreatiebestemming.

Ontwikkeling:

Ontsluiting van Nederland

Argumentatie:

Stoomlocomotief 7742 Bello is een voorbeeld van een lokaalspoorlocomotief en daarmee een toonbeeld van een belangrijke ontwikkeling van het Nederlandse railvervoer, namelijk de aanleg van lokaalspoorwegen die vele delen van Nederland ontsloten. De combinatie als geheel is beeldbepalend geweest voor het toeristenvervoer van strandgangers op de laatste tramlijn van de Nederlandse Spoorwegen van Alkmaar naar Bergen aan Zee.

Argumentatie object:

Stoomlocomotief 7742 Bello is de enig bewaard gebleven Nederlandse locomotief die speciaal voor de lokaalspoorwegen gebouwd is en als zodanig uniek. Met de combinatie met de drie tramrijtuigen en de bagagewagen laat dit toonbeeld een tramstel zien zoals dat reed tussen Alkmaar en Bergen aan Zee tot 1955.

Locatie:

Hoorn-Medemblik

Links: