Aad de Meij

Elektrische locomotief NS 1201

Elektrische locomotief NS 1201

Locomotief 1201 werd in 1952 bij de Nederlandsche Spoorwegen in dienst gesteld, mogelijk gemaakt met geld vanuit het 'Marshallplan'. Ze zijn gebouwd naar aangepast Amerikaans ontwerp. Ze pasten in het omvangrijke elektrificatieprogramma dat de NS na de oorlog kon voltooien. Deze elektrische locomotieven werden ingezet voor sneltreinen en goederentreinen.

De elektrische locomotief 1201 werd als eerste uit een serie van 25 stuks in 1952 bij de Nederlandsche Spoorwegen in dienst gesteld. Ze zijn gebouwd naar een bestaand Amerikaans ontwerp van Baldwin-Westinghouse. Dit ontwerp werd aangepast aan de Nederlandse omstandigheden. Zo moest de Amerikaanse ‘centrale automatische koppeling’ worden vervangen door handbediende koppelingen en de hier gebruikelijke bufferbalk met buffers. Daardoor werd de Nederlandse locomotief hoekiger en minder gestroomlijnd dan het Amerikaanse voorbeeld. De locomotieven werden grotendeels in Nederland gebouwd door Heemaf en Werkspoor. De financiering werd mogelijk gemaakt vanuit het naoorlogse ‘Marshallplan’.

De aanschaf paste in het omvangrijke elektrificatieprogramma, dat de NS al voor de oorlog was gestart. De grotendeels verwoeste spoorweginfrastructuur en het wegvoeren van vrijwel alle locomotieven en wagens waren weliswaar ernstige tegenvallers. Maar ze boden ook een kans voor grootscheepse modernisering en verdere ‘ontstoming’. Deze zware elektrische locomotieven waren vooral bedoeld voor sneltreinen en goederentreinen.

De eerste locomotieven van de serie waren turkoois; NS experimenteerde in deze periode met diverse kleurenschema’s. Vanwege de besmettelijkheid werden de locomotieven rond 1955 donkerblauw geschilderd, passend bij de nieuwe personenrijtuigen voor sneltreinverkeer. Na 1970 kregen ze de nieuwe geel-grijze huisstijl van NS.

Hoewel de NS de serie eind jaren 1990 buitendienst stelde, rijden nu nog steeds enkele exemplaren bij private spoorvervoerders.

Ontwikkeling:

Wederopbouw

Argumentatie:

De NS-locomotieven van de serie 1200 representeren een aantal belangrijke ontwikkelingen in de Nederlandse geschiedenis, de naoorlogse 'Marshallhulp' en de verdere ontstoming en modernisering van het spoorbedrijf. Ze waren bovendien gedurende vele tientallen jaren beeldbepalend in alle delen van Nederland, waar ze sneltreinen en goederentreinen reden.

Argumentatie object:

Locomotief 1201 was de eerste locomotief van deze serie die in dienst werd gesteld en en is gerestaureerd in de oorspronkelijke turkooizen uitvoering.

Locatie:

Het spoorwegmuseum, Utrecht

Links: