Wikimedia Commons - Alf van Beem

Stoombrandspuit

Brandweer

Eind 19e eeuw werden in Nederland de eerste stoombrandspuiten gebouwd door de firma A. Bikkers & Zoon in Rotterdam; in 1910 schafte de gemeente Gorinchem zo'n brandspuit aan. Een groep enthousiaste Gorkumse brandweerlieden maakte in de jaren 1980 van de toen vervallen stoomspuit weer een goed werkende machine, die menig historisch evenement opluistert.

Kenmerkend voor de laatste anderhalve eeuw is de toename van de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de overheid. Brandbestrijding is daar een voorbeeld van en in Nederland was dat eeuwenlang een taak van de gemeenten.

Algemeen wordt aangenomen dat de uitvinding van de handbediende slangenbrandspuit in de 17e eeuw op naam staat van Jan van der Heyden. De brandbestrijding werd eind 19e en begin 20e eeuw echter steeds gecompliceerder. De bevolking groeide, de economische en andere activiteiten namen toe en de verstedelijking zorgde voor steeds meer en dichter op elkaar staande bebouwing. Behalve een betere organisatie van de brandweer werden ook nieuwe technieken ingevoerd, die in deze tijd beschikbaar kwamen in de vorm van de stoommachine. Daarmee kon heel wat meer water het vuur in gespoten worden dan voorheen met de hand; een essentiële verbetering in de brandbestrijding.

Halverwege de 19e eeuw werden in Nederland de eerste stoombrandspuiten aangeschaft. Die kwamen nog uit Groot-Brittannië, maar in 1887 bouwde de Nederlandse brandspuitenfabriek A. Bikkers & Zoon in Rotterdam z’n eerste zelf ontwikkelde stoombrandspuit. Vele andere gemeenten volgden en Bikkers werd (en bleef nog lang) de belangrijkste fabrikant van brandspuiten in ons land.
De eerste stoomspuiten werden nog getrokken door een span paarden. Hoewel al vrij snel stoombrandspuiten werden geplaatst op auto’s die door een stoommachine of verbrandingsmotor werden voortbewogen, bleven veel gemeentes de voorkeur geven aan paardentractie.

Dat gold ook voor de gemeente Gorinchem, die in 1910 bij Bikkers de getoonde stoombrandspuit aanschafte. Deze bleef nog tot 1940 naar tevredenheid in gebruik, waarna hij ‘in de vergetelheid’ raakte, maar niet werd afgevoerd. In de jaren 1980 heeft een groep enthousiaste Gorkumse brandweerlieden van de vervallen stoomspuit weer een goed werkende machine gemaakt, die tegenwoordig menig historisch evenement opluistert. Behalve in Gorkum wordt ook in Wormerveer sinds jaar en dag een werkend stoombrandspuit bewaard.

Ontwikkeling:

Overheidstaken

Argumentatie:

De Gorkumse stoombrandspuit representeert een essentiële verbetering in de brandbestrijding, die eind 19e en begin 20e eeuw door de toepassing van stoomkracht kon worden ingevoerd. Zij het nog door paarden getrokken, was dit verbetering die in deze periode van sterke verstedelijking broodnodig was. De stoomspuit representeert tevens de firma A. Bikkers & Zoon, lange tijd één van de belangrijkste fabrikanten van (al dan niet mobiele) brandspuiten in Nederland.

Locatie:

Brandweermuseum Stoomspuit te Gorinchem

Links: