Postrijtuig

Postrijtuig NS P 8502

In 1844 vervoerde de trein voor het eerst post, omdat men inzag dat deze daardoor sneller aankwam. Later kwamen er speciale postrijtuigen. In de jaren ‘30 stelde de NS nieuwe dieselelektrische en elektrische treinstellen in dienst . De NS bouwde bijpassende gestroomlijnde postrijtuigen.

Het eerste vervoerscontract tussen een spoorwegmaatschappij, de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij en de Posterijen werd in 1844 afgesloten, vijf jaar na de ingebruikname van de eerste spoorlijn in Nederland. Men sprak met elkaar af dat er dagelijks één pakket met poststukken tussen Amsterdam en Den Haag en terug zou worden vervoerd. Vanaf 1850 werden speciale compartimenten beschikbaar gesteld voor het vervoer van poststukken. De dienst der posterijen zag al snel in dat vervoer per trein een behoorlijke versnelling met zich meebracht. In zo’n compartiment nam de ‘conducteur der brievenmalen’ plaats, die onderweg de post sorteerde. Vanaf 1856 liet de staat speciale postrijtuigen bouwen. Dankzij de Postwet van 1850 had de overheid een monopolie op het vervoer van brieven tot 500 gram. De spoorwegmaatschappijen waren verplicht de post gratis te vervoeren en de postrijtuigen zonder betaling mee te nemen in hun treinen. Pas in 1925 werd afgesproken dat de overheid een vergoeding zou betalen voor het gebruik van postrijtuigen. De kosten van de bouw van nieuwe postrijtuigen werden voortaan ook door de overheid betaald. Een nieuwe ontwikkeling, die zich ook in deze jaren voordeed, betrof de oprichting van expeditiegebouwen in de grote steden in de directe omgeving van het station. In 1956 werd besloten om het postvervoer los te koppelen van de reizigerstreinen, omdat het in- en uitladen van de postzakken op de stations veel vertraging veroorzaakte. De PTT komt dan met eigen posttreinen op de baan. In 1997 werd het vervoer van post per trein door de PTT beëindigd: op 20 mei van dat jaar reden de laatste posttreinen. Vanaf dat moment ging het vervoer van post alleen nog over de weg.

Ontwikkeling:

Overheidstaken

Argumentatie:

Vanaf 1934 nam de NS nieuw stroomlijnmaterieel in dienst en daarvoor werden speciale postrijtuigen besteld die aan die nieuwe treinstellen konden worden gekoppeld en ook een stroomlijnvorm bezaten. Die rijtuigen werden vlak voor en na de Tweede Wereldoorlog gebouwd, in enkele iets van elkaar verschillende uitvoeringen. Postrijtuig P 8502 is daar een voorbeeld van. Het rijtuig is in 1938 gebouwd en deed tot 1979 dienst.

Argumentatie object:

Postrijtuig P 8502 is niet het enige postrijtuig dat bewaard is gebleven. Het is echter door de kenmerkende stroomlijnvorm een zeer opvallend object.

Locatie:

Het Spoorwegmuseum, Utrecht

Links: